Түз жана тескери пропорциялуулук: 6-класс үчүн математика

Түз жана тескери пропорциялуулук

6-класс үчүн математика

Чоңдуктардын байланышы

Күнүмдүк жашоодо биз ар кандай чоңдуктарга жолугабыз: узундук, аянт, убакыт, масса, ылдамдык жана баа. Көп учурда бир чоңдуктун өзгөрүшү экинчи чоңдуктун өзгөрүшүнө алып келет.

Түз пропорциялуулук деген эмне?

Эгерде бир чоңдук канча эсе чоңойсо (же азайса), экинчи чоңдук да ошончо эсе чоңойсо (же азайса), анда мындай чоңдуктар түз пропорциялаш чоңдуктар деп аталат.

y = kx

Түз пропорциянын мисалы

Заттын баасы туруктуу болгондо, анын салмагы жана жалпы наркы түз пропорциялаш болот.

Көңүл бургула!

Түз пропорциялуулуктун негизги касиети:

y / x = k (туруктуу сан)

Бул катыш өзгөрбөйт. Мисалы, 100 сом / 2 кг = 50 сом. 200 сом / 4 кг = 50 сом.

Тескери пропорциялуулук

Эгерде бир чоңдук канча эсе чоңойсо, экинчи чоңдук ошончо эсе азайса, анда алар тескери пропорциялаш чоңдуктар деп аталат.

y = k / x

Турмуштук мисалдар

Ылдамдык жана Убакыт: Машина канчалык тез жүрсө (ылдамдык өссө), жолго кеткен убакыт ошончолук аз болот.

Жумушчулар жана Күндөр: Жумушчулардын саны канчалык көп болсо, жумуш ошончолук тез (аз күндө) бүтөт.

Айырмасын бил

ТҮЗ

Экөө тең көбөйөт же экөө тең азайат. Графиги - түз сызык.

↑ ↑

ТЕСКЕРИ

Бирөө көбөйсө, экинчиси азайат. Графиги - ийри сызык (гипербола).

↑ ↓

Маселе №1 (Түз пропорция)

Машина 4 саатта 240 км жол жүрдү. Ушул эле ылдамдык менен ал 7 саатта канча км жол жүрөт?

Көрсөтмө: Убакыт көбөйсө, жол да көбөйөт.

Жообу: 420 км

Маселе №2 (Тескери пропорция)

Курулушту 6 жумушчу 12 күндө бүтүрөт. Эгер жумушчулардын санын 2 эсе көбөйтсө (12 жумушчу болсо), ошол эле жумуш канча күндө бүтөт?

Көрсөтмө: Адамдар көп болсо, иш бат бүтөт.

Жообу: 6 күн

Жыйынтык

Түз пропорция: бир жакты карашат (өссө - өсөт).

Тескери пропорция: карама-каршы (өссө - азайат).

Көңүл бурганыңыздарга рахмат!