# Түз жана тескери пропорциялуулук: 6-класс үчүн математика
> Математикадагы түз жана тескери пропорциялуулук темасы боюнча түшүндүрмө, формулалар жана турмуштук мисалдар. 6-класс үчүн окуу куралы.

Tags: математика, 6-класс, пропорция, түз пропорция, тескери пропорция, кыргызча сабак, окуу материалы
## Түз жана тескери пропорциялуулук | 6-класс үчүн математика

## Чоңдуктардын байланышы
Күнүмдүк жашоодогу чоңдуктар (узундук, аянт, убакыт, масса, ж.б.) бири-бири менен байланыштуу болот.

## Түз пропорциялуулук деген эмне?
* **Аныктама:** Эгерде бир чоңдук канча эсе чоңойсо (же азайса), экинчи чоңдук да ошончо эсе чоңойсо (же азайса), алар түз пропорциялаш деп аталат.
* **Формула:** y = kx

## Түз пропорциянын мисалы
Заттын баасы туруктуу болгондо, анын салмагы жана жалпы наркы түз пропорциялаш болот (мисалы, 1 кг алма 50 сом болсо, 4 кг алма 200 сом).

## Негизги касиети
* **y / x = k (туруктуу сан)**
* Мисалы: 100 сом / 2 кг = 50 сом.

## Тескери пропорциялуулук
* **Аныктама:** Бир чоңдук канча эсе чоңойсо, экинчи чоңдук ошончо эсе азайса, алар тескери пропорциялаш болот.
* **Формула:** y = k / x

## Турмуштук мисалдар
1. **Ылдамдык жана Убакыт:** Ылдамдык өссө, жолго кеткен убакыт азаят.
2. **Жумушчулар жана Күндөр:** Жумушчулар көп болсо, иш аз күндө бүтөт.

## Айырмасы
* **Түз:** Экөө тең бир багытта өзгөрөт. Графиги - түз сызык.
* **Тескери:** Карама-каршы багытта өзгөрөт. Графиги - ийри сызык (гипербола).

## Маселе №1 (Түз пропорция)
* **Шарт:** Машина 4 саатта 240 км жүрдү. 7 саатта канча жүрөт?
* **Жообу:** 420 км

## Маселе №2 (Тескери пропорция)
* **Шарт:** 6 жумушчу ишти 12 күндө бүтүрөт. 12 жумушчу канча күндө бүтүрөт?
* **Жообу:** 6 күн
---
This presentation was created with [Bobr AI](https://bobr.ai) — an AI presentation generator.