Биосфераның құрамы, құрылымы және шекаралары | bobr.ai

Биосфера: Құрамы мен Құрылымы

7.3.4.1 - Биосфераның шекаралары мен қасиеттерін анықтау

Биосфера дегеніміз не?

Биосфера (грекше bios – тіршілік, sphaira – шар) – Жердің тіршілік таралған ерекше қабығы. Бұл термин ғылымға 1875 жылы Э. Зюсс енгізгенмен, оны жеке ғылым ретінде дамытқан академик В.И. Вернадский болды.

Биосфераның Құрамы (Вернадский бойынша)

Тірі зат: Жер бетіндегі барлық тірі организмдер жиынтығы (биомасса).

Биогенді зат: Тірі организмдердің қызметі нәтижесінде пайда болған заттар (тас көмір, мұнай, әктас).

Биокосты (аралас) зат: Тірі организмдер мен өлі табиғаттың бірлескен әрекетінен түзіледі (топырақ).

Косты (өлі) зат: Тірі организмдердің қатысуынсыз түзілген заттар (лава, тау жыныстары).

Жердегі Биомасса Үлесі

Биосферадағы тірі заттардың таралуы біркелкі емес. Биомассаның негізгі бөлігін өсімдіктер (фитомасса) құрайды, ал жануарлар (зоомасса) мен микроорганизмдердің үлесі анағұрлым аз.

Биосфераның Құрылымы (Шекаралары)

Биосфера Жердің үш географиялық қабығын қамтиды: 1. Атмосфераның төменгі бөлігі (Тропосфера). 2. Гидросфера (Мұхиттар мен су қоймалары түгелдей). 3. Литосфераның жоғарғы бөлігі (Жер қыртысы).

Жоғарғы Шекара: Атмосфера

Биосфераның атмосферадағы жоғарғы шегі озон қабатымен (20-25 км биіктікте) шектеледі. Озон қабаты (O₃) Күннен келетін зиянды ультракүлгін сәулелерді жұтып, жер бетіндегі тіршілікті қорғайды. Одан жоғарыда тіршілік жоқ.

Төменгі Шекара: Литосфера мен Гидросфера

Құрлықта: Жер қыртысында тіршілік 3-4 км тереңдікке дейін кездеседі (анаэробты бактериялар). Одан әрі температура +100°C-тан асады. Мұхитта: Тіршілік ең терең жерлерге дейін таралған (Мариана шұңғымасы, 11022 м).

Биосфераның Негізгі Қасиеттері

Тұтастық: Табиғат компоненттерінің өзара тығыз байланысы.

Зат алмасу және Энергия айналымы: Фотосинтез арқылы Күн энергиясын сіңіру.

Өзін-өзі реттеу: Гомеостаз, популяция санын тұрақты ұстау қабілеті.

Алуан түрлілік: Миллиондаған түрлердің тіршілік етуі.

"Жер бетінде химиялық күш жағынан тірі заттардан (организмдерден) күшті әрі одан тұрақты ештеңе жоқ."

В.И. Вернадский

Табиғатты аялайық!