Қан айналымының үлкен және кіші шеңберлері

Үлкен және кіші қан айналым шеңбері

Адам анатомиясы мен физиологиясы

Қан айналым жүйесі дегеніміз не?

Қан айналым – жүрек пен тамырлардың тұйық жүйесі арқылы қанның үздіксіз қозғалысы. Бұл процесс ағзаның барлық жасушаларын оттегімен және қоректік заттармен қамтамасыз етеді, сондай-ақ зат алмасудың соңғы өнімдерін (көмірқышқыл газын) сыртқа шығаруға жауап береді.

Жүрек – басты қозғалтқыш

Адам жүрегі төрт қуыстан тұрады: екі жүрекше және екі қарынша. Жүрек қантамырлар жүйесіне қанды айдайтын сорғы қызметін атқарады. Оның оң жақ бөлігі веналық қанмен, ал сол жақ бөлігі артериялық қанмен жұмыс істейді.

Екі шеңбер жүйесі

Қан айналым жүйесі екіге бөлінеді: Үлкен және Кіші шеңбер.

Бұл жүйені 1628 жылы ағылшын дәрігері Уильям Гарвей ғылыми түрде сипаттады.

Екі шеңбер бір-бірімен тізбектеле жалғасып, тұйық жолды құрайды.

Кіші қан айналым шеңбері (Өкпелік)

Кіші шеңбер оң жақ қарыншадан басталып, өкпе артериясы арқылы өкпеге барады. Мұнда газ алмасу жүріп, веналық қан артериялық қанға айналады да, сол жақ жүрекшеге құяды.

Газ алмасу процесі: Веналық қан → Артериялық қан

Үлкен қан айналым шеңбері (Денелік)

Бұл шеңбер сол жақ қарыншадан аорта арқылы басталады. Оттегіге бай қан бүкіл дене мүшелеріне тарап, оларды қоректендіреді. Қан оттегін беріп, көмірқышқыл газын жинап, оң жақ жүрекшеге оралады.

Қысым айырмашылығы

Үлкен қан айналым шеңберіндегі қысым (Аорта) кіші шеңберге (Өкпе артериясы) қарағанда айтарлықтай жоғары. Бұл қанды бүкіл денеге жеткізу үшін қажет.

Қан тамырларының түрлері

Артериялар – қанды жүректен денеге тарататын қалың қабырғалы, икемді тамырлар.

Веналар – қанды мүшелерден жинап, жүрекке қайтаратын, қақпақшалары бар тамырлар.

Капиллярлар – артериялар мен веналарды жалғайтын, жасушалық деңгейде зат алмасу жүретін ең ұсақ тамырлар.

Дені сау қан айналым жүйесі – ұзақ әрі сапалы өмірдің негізі.

Қорытынды