Кыргыз тилинин сөздүк кору: лексика жана катмарлар

Кыргыз тилинин сөздүк кору

Анын ар түрдүү катмарлары, өнүгүү жолдору жана лексикалык байлыгы

Сөздүк кор (Лексика) деген эмне?

Сөздүк кор — тилдеги бардык сөздөрдүн жыйындысы. Ал элдин тарыхын, маданиятын, дүйнө таанымын жана чарбалык иш-аракетин чагылдырат. Кыргыз тилинин лексикасы кылымдар бою өнүгүп, байып келген жана ал туруктуу (төл сөздөр) жана өзгөрүлмө (жаңы сөздөр) бөлүктөрдөн турат.

Төл сөздөр — Тилдин уюткусу

Кыргыз тилинин сөздүк корунун негизин элдин өзүнө таандык, байыртадан бери колдонулуп келе жаткан түпкү сөздөр түзөт. Буга туугандык аталыштар (ата, эне), жаратылыш кубулуштары (тоо, суу, жел), дене мүчөлөрү (кол, баш) жана сандар кирет. Төл сөздөр тилдин туруктуу катмары болуп саналат.

Лексиканын негизги багыттары

Жалпы элдик лексика (баары түшүнгөн сөздөр)

Диалектизмдер (айрым аймактык сөздөр)

Кесиптик лексика (терминдер)

Кабыл алынган сөздөр (башка тилдерден кирген)

Эскирген сөздөр жана Неологизмдер

Сөздүк кордун генеалогиялык бөлүнүшү

Кыргыз тилинин тарыхый өнүгүшүндө башка тилдерден кирген сөздөрдүн шарттуу катышы (болжолдуу лингвистикалык баалоо). Төл сөздөр дагы эле басымдуулук кылат, бирок араб, фарс жана орус тилдеринин таасири байкалат.

Араб жана Иран тилдеринен кирген сөздөр

Маданий-тарыхый байланыштар жана Ислам дининин таралышы менен кыргыз тилине көптөгөн сөздөр кирген.<br><br><b>Араб тилинен:</b> илим, китеп, мектеп, мугалим, адабият.<br><b>Фарс тилинен:</b> нан, гүл, бак, шаар, дос, душман.<br><br>Бул сөздөр азыркы тилибизде толук сиңип калган.

Орус жана интернационалдык сөздөр

Кыргызстандын Орусияга кошулушу жана Совет мезгилиндеги өзгөрүүлөр тилге чоң таасирин тийгизген. Саясат, техника, илим-билим тармагындагы терминдердин көпчүлүгү орус тили аркылуу кирген.<br><br>Мисалы: <i>машина, компьютер, вагон, телефон, театр, номери.</i><br>Азыркы учурда англис тилинен кирген терминдер да көбөйүүдө (менеджер, сайт, бизнес).

Эскирген сөздөр (Пассивдүү лексика)

<b>Историзмдер:</b> Коомдук түзүлүш өзгөргөндүгүнө байланыштуу колдонуудан чыккан зат же түшүнүк аталыштары (мис: болуш, бий, зындан, жаа).

<b>Архаизмдер:</b> Бүгүнкү күндө башка сөз менен алмашылган эски аталыштар (мис: назар - көңүл, манап - бай, илаажы - арга).

Бул сөздөр көркөм адабиятта, тарыхый романдарда (

Тил — улуттун күзгүсү, анын дили жана руханий дүйнөсү.

Макал

Кыргыз тилин сактоо жана өнүктүрүү

Сөздүк кор — бул биримдиктин жана келечектин пайдубалы.