Мойын анатомиясы: Бұлшықеттер, фасциялар және үшбұрыштар

Мойын анатомиясы

Бұлшықеттер, топографиялық аймақтар, фасциялар және үшбұрыштар

Кіріспе: Мойын аймағы

Мойын (cervix) – бас пен тұлғаны байланыстыратын маңызды анатомиялық аймақ. Бұл жерде тыныс алу және азық қорыту жүйесінің бастапқы бөлімдері, миды қанмен қамтамасыз ететін ірі қан тамырлар, сондай-ақ өмірлік маңызды жүйкелер орналасқан. Мойын бұлшықеттері бастың қозғалысын қамтамасыз етіп қана қоймай, ішкі мүшелерді қорғайды.

Мойын бұлшықеттерінің жіктелуі

Беткей бұлшықеттер: Тері асты бұлшықеті (platysma) және төс-бұғана-емізік тәрізді бұлшықет.

Ортаңғы топ (Тіл асты сүйегіне қатысты): Жоғарғы (suprahyoidei) және төменгі (infrahyoidei) бұлшықеттер.

Терең бұлшықеттер: Латеральды (сатылы бұлшықеттер) және медиальды (омыртқа алды) топтар.

Беткей бұлшықеттер

1. M. platysma: Мойынның тері астында орналасқан, мойын терісін кернеп, ауыз бұрышын төмен тартады. 2. M. sternocleidomastoideus: Басты қарама-қарсы жаққа бұруға және артқа қарай шалқайтуға қатысады. Ол мойынның алдыңғы және латеральды аймақтарын бөліп тұратын негізгі бағдар болып табылады.

Тіл асты сүйегінің бұлшықеттері

Жоғарғы топ (Suprahyoid): • M. digastricus (екі қарыншалы) • M. stylohyoideus (біз-тіл асты) • M. mylohyoideus (жақ-тіл асты) • M. geniohyoideus (иек-тіл асты) Төменгі топ (Infrahyoid): • M. sternohyoideus (төс-тіл асты) • M. sternothyroideus (төс-қалқан) • M. thyrohyoideus (қалқан-тіл асты) • M. omohyoideus (жауырын-тіл асты)

Терең бұлшықеттер

Латеральды топ (Сатылы бұлшықеттер): Алдыңғы, ортаңғы және артқы сатылы бұлшықеттер (mm. scaleni anterior, medius, posterior). Олар қабырғаларды көтеріп, тыныс алуға қатысады. Медиальды топ (Омыртқа алды): Мойынның ұзын бұлшықеті және бастың ұзын бұлшықеті. Мойын омыртқаларын алға қарай иеді.

Мойын фасциялары (Шевкуненко бойынша)

1. Беткей табақша (fascia colli superficialis) – платизманы қаптайды.

2. Меншікті фасцияның беткей табақшасы – бүкіл мойынды, SCM бұлшықетін қаптайды.

3. Меншікті фасцияның терең табақшасы – тек тіл асты сүйегінен төмен, үшбұрыш пішінді.

4. Мойын ішілік фасция (endocervicalis) – ішкі мүшелерді (өңеш, кеңірдек) және тамырларды қаптайды.

5. Омыртқа алды фасция (prevertebralis) – терең бұлшықеттерді жабады.

Мойын үшбұрыштары

Төс-бұғана-емізік тәрізді бұлшықет (M. SCM) мойынның латеральды жағын екі үлкен үшбұрышқа бөледі: 1. Алдыңғы үшбұрыш (Trigonum colli anterius) – ортаңғы сызық пен SCM арасында. 2. Латеральды үшбұрыш (Trigonum colli laterale) – SCM бұлшықеті мен трапеция бұлшықеті арасында.

Алдыңғы үшбұрыштың бөлімдері

Ұйқы үшбұрышы (Trigonum caroticum): Жалпы ұйқы артериясы, ішкі мойындырық венасы және кезбе жүйке өтеді.

Жақ асты үшбұрышы (Trigonum submandibulare): Жақ асты сілекей безі орналасқан.

Иек асты үшбұрышы (Trigonum submentale): Лимфа түйіндері орналасады, тақ үшбұрыш.

Бұлшықеттік үшбұрыш (Trigonum omotracheale): Қалқанша без, кеңірдек және өңеш жолдары.

Латеральды үшбұрыш

Бұл үшбұрыш m. omohyoideus-тың төменгі қарыншасы арқылы екі кіші үшбұрышқа бөлінеді: 1. Бұғана-трапеция үшбұрышы (Trigonum omotrapezoideum): Жоғарғы бөлігі, мұнда қосымша жүйке өтеді. 2. Бұғана-жауырын үшбұрышы (Trigonum omoclaviculare): Төменгі бөлігі, мұнда бұғана асты артериясы мен венасы өтеді.

Мойын фасцияларының арасындағы жасұнықтық кеңістіктер іріңді процестердің (абсцесс, флегмона) таралу жолдары болып табылады. Үшбұрыштарды білу хирургтар үшін операциялық тіліктерді дұрыс жасауға және тамыр-жүйке шоғырларын зақымдамауға мүмкіндік береді.

Клиникалық маңызы

Қорытынды

Мойын анатомиясын зерттеуде үш негізгі аспектіге назар аудару қажет: бұлшықеттердің қызметі, фасциялардың құрылысы және топографиялық үшбұрыштардың шекаралары. Бұл білімдер медициналық тәжірибеде, әсіресе хирургия, стоматология және реаниматологияда өте маңызды.