Парсы Империясының Тарихы: Ахеменидтер Мұрасы

Парсы империясының тарихы

Ежелгі әлемнің ұлы державасы және Ахеменидтер мұрасы

Империяның пайда болуы (Б.з.д. 550 ж.)

Ахеменидтер державасының негізін қалаушы — Ұлы Кир (II Кир). Ол Мидия патшалығын жеңіп, парсы тайпаларын біріктірді. Кир жаулап алынған халықтардың діні мен мәдениетіне құрметпен қарауымен ерекшеленді, бұл империяның ішкі тұрақтылығын қамтамасыз етті.

Ежелгі империялардың жер көлемі

Ахеменидтер империясы өз заманындағы ең ауқымды мемлекет болды. Ол үш құрлықты: Азия, Африка және Еуропаның бір бөлігін қамтып, Үндістаннан Балқанға дейін созылып жатты.

Мемлекеттік басқару

I Дарий империяны 'сатрапия' деп аталатын 20 әкімшілік аймаққа бөлді. Әр сатрапияны патша тағайындаған билеуші басқарды. Бұл жүйе орасан зор аумақты тиімді басқаруға және салық жинауды реттеуге мүмкіндік берді.

Инфрақұрылым және жолдар

Патша жолы: 2600 шақырымға созылған, Сарды қаласынан Сузыға дейінгі жол.

Пошта жүйесі: Әрбір 25-30 шақырым сайын ат ауыстыратын бекеттер орнатылған.

Керуен сарайлар: Саудагерлер мен саяхатшылар үшін қауіпсіз демалыс орындары.

Алтын дарик: Империя бойынша бірыңғай алтын монетаның енгізілуі сауданы дамытты.

Персеполь — Империя жүрегі

Б.з.д. 518 жылы I Дарий негізін қалаған салтанатты астана. Қала күрделі инженерлік жүйелермен, алып бағандармен және мифтік жануарлардың мүсіндерімен (Ламассу) безендірілген. Бұл жерде Наурыз мерекесі тойланып, халықтар патшаға сыйлықтар әкелген.

Сатрапиялардан түскен жылдық салық

Геродоттың жазбаларына сүйене отырып, империяның ең бай аймақтарынан түскен салық мөлшері (күміс талант есебімен). Вавилония мен Египет ең көп табыс әкелген.

"Өлмес" жасақтар

Парсы армиясының элитасы — 10 000 жауынгерден тұратын гвардия. Ұрыста қаза тапқан жауынгердің орнын дереу басқасы басатындықтан, олардың саны ешқашан азаймаған сияқты көрінген. Сондықтан оларды "Өлместер" (Immortals) деп атады.

"Уа, адам! Мен Кирмін, парсыларға империя сыйлаған және Азияның билеушісі болған жанмын. Менің мазарымды қызғанба."

— Ұлы Кирдің қабіріндегі жазу (Плутарх бойынша)

Империяның құлауы мен мұрасы

Б.з.д. 330 жылы Александр Македонский Парсы империясын толықтай жаулап алды.

Мәдени ықпал: Парсылардың басқару жүйесін кейіннен римдіктер мен гректер үлгі тұтты.

Діни мұра: Зороастризм идеялары (жұмақ пен тозақ, ақырзаман) кейінгі әлемдік діндерге әсер етті.

Кир цилиндрі: Адам құқықтары туралы алғашқы тарихи құжат ретінде танылды.