Кыймыл атоочтун этишке окшош белгилери (7-класс)
Кыргыз тили боюнча кыймыл атоочтун этиштик касиеттери: теориялык маалымат, мисалдар жана бышыктоочу тапшырмалар.
Кыймыл атоочтун этишке окшош белгилери
7-класс | Кыргыз тили
Кыймыл атооч деген эмне?
Кыймыл атооч – зат атооч менен этиштин ортосундагы грамматикалык категория. Ал этиштик касиетин да, зат атоочтук касиетин да көрсөтөт.
-уу, -үү, -оо, -өө
Мисалы: Жаз (этиш) + уу = Жазуу (кыймыл атооч)
Этишке окшош 4 негизги белгиси
1. Кыймыл-аракетти билдирет
2. Этиштин мамиле мүчөлөрү уланат
3. Болумдуу жана болумсуз болот
4. Сүйлөмдөгү башка сөздөрдү башкарып келет
1-белги: Кыймыл-аракетти билдирет
Кыймыл атооч заттын атын эмес, анын аткарган кыймыл-аракетинин атын билдирет. Бул жагынан ал туунду этишке окшош.
Китеп окуу (процесс)
Мектепке баруу (кыймыл)
2-белги: Мамиле мүчөлөрү
Кыймыл атоочко этиштин мамиле мүчөлөрү (кош, өздүк, туюк) жалгана берет.
Жуу + н = Жуун (өздүк мамиле) -> Жуунуу
Саламдаш (кош мамиле) -> Саламдашуу
3-белги: Болумдуу жана болумсуз түрү
Этиш сыяктуу эле кыймыл атоочтор -ба, -бе, -па, -пе, -ма, -ме мүчөлөрү аркылуу терс маанини билдире алат.
Болумдуу (Positive): Сүйлөө, Тазалоо
Болумсуз (Negative): Сүйлөбөө, Тазалабоо
4-белги: Башкаруу (Governance)
Этиш өзүнөн мурунку сөздөрдү кандай жөндөмөдө туруусун талап кылса, кыймыл атооч да дал ошондой талап кылат.
ТопТУ тебүү (Табыш жөндөмө)
ҮйГӨ кирүү (Барыш жөндөмө)
Бышыктооч менен айкашуусу
Кыймыл атооч этиш сыяктуу эле бышыктоочтор (сын атооч, тактооч) менен айкашып келет.
Тез жүгүрүү (Кантип? Тез)
Таза жазуу (Кандай? Таза)
Туура же Ката?
Кыймыл атооч жак жана чак мүчөлөрүн кабыл алат.
КАТА (Бул этиштин гана белгиси)
Кыймыл атооч өзүнөн мурунку сөздү башкара алат.
ТУУРА
Тапшырма: Кыймыл атоочту тап
«Билим алуу — ийне менен кудук казгандай.»
Кайсы сөз кыймыл-аракеттин атын билдирип турат?
Жообу: Алуу
Мини-тест
Кайсы катардагы кыймыл атооч болумсуз түрдө турат?
А) Ойногон
Б) Ойноп
В) Ойнобоо
Жыйынтыктоо жана Үй тапшырма
✅ Кыймыл-аракетти билдирет ✅ Мамиле мүчөлөрүн уланат ✅ Жөндөмөнү башкарат ✅ Болумдуу/Болумсуз болот
«Мектепте» деген темада кыймыл атооч сөздөрдү катыштырып, 5 сүйлөм түзүп келүү.
- кыргыз-тили
- кыймыл-атооч
- этиш
- грамматика
- 7-класс
- мектеп
- сабак