Кыймыл атоочтун этиштик белгилери: 7-класс үчүн сабак

Кыймыл атооч: Сырдуу үңкүр

Этишке окшош белгилерди издөө саякаты (7-класс)

Бүгүнкү миссия:

Кыймыл атоочтун этишке окшош 4 белгисин табуу

Сүйлөмдөрдөн «агент» сөздөрдү аныктоо

Көнүгүүлөрдөн 100 упай топтоо

1-Деңгээл: Кыймыл атооч деген эмне?

Кыймыл атооч – кыймыл-аракеттин атын билдирип, зат атоочтук мааниге ээ болгон этиштин өзгөчө формасы.

-уу, -үү, -оо, -өө

Мисалы: Оку (этиш) + уу = Окуу (кыймыл атооч)

Кыймыл атоочтун 2 жүзү

Зат атоочко окшоштуктары: • Жөндөлөт • Жакталат • Ээлик мүчө улайт

Этишке окшоштуктары (Бүгүнкү тема): • Кыймылды билдирет • Мамиле категорясы бар • Терс түрү бар • Сөздөрдү башкарат (Өтүмдүүлүк)

1-белги: Мамиле категориясы (Voices)

Кыймыл атоочтор этиш сыяктуу мамиле мүчөлөрүн кабыл алат.

Жуу (этиш) ➔ Жуунуу (Өздүк мамиле)

Жаз (этиш) ➔ Жазышуу (Кош мамиле)

Бил (этиш) ➔ Билдирүү (Аркылуу мамиле)

2-белги: Өтүмдүүлүк (Башкаруу)

Кыймыл атооч кайсы сөздөн жасалса, ошол этиш талап кылган жөндөмөнү сактайт. (Объектти башкарат)

Китепти

Окуу

«Эмнени?» (Табыш жөндөмө) сакталды

3-белги: Терс түрү (-ба, -бе)

Кыймыл атоочтор этиштин терс формасын кабыл алат.

Келүү ✅

Келбөө ❌

Этиш негизи + БА + ОО = Кел + б + өө = Келбөө

Мини-оюн: Туурасын тап!

Кайсы сөз 'Кош мамиледеги' кыймыл атооч?

А) Жазуу

Б) Жазышуу ✅

В) Жаздыруу

Упай: 10

2-Тапшырма: Схеманы толтур

Төмөнкү сөз айкашындагы байланышты аныкта:

«Досумду күтүү»

1. Багыныңкы сөз: Досумду (Кимди? - Табыш ж.)

2. Багындыруучу сөз: Күтүү (кыймыл атооч)

Жыйынтык: Кыймыл атооч этиш сыяктуу Табыш жөндөмөсүндөгү сөздү башкарып турат.

Туура же Ката? (Интерактив)

1. Кыймыл атооч чакты (мезгилди) билдирбейт.

Туура (Негизинен чак мүчөсүн улабайт)

2. «Баруу» деген сөз өтүмдүү (Transitive).

Ката («Баруу» объектти талап кылбайт)

3. Кыймыл атооч терс түргө өзгөрө алат.

Туура

Билим куржуну (Жыйынтык)

Этиштик белгилери:

✅ Кыймыл-аракетти билдирет

✅ Мамиле мүчөлөрүн улайт

✅ Сөздөрдү башкарат

✅ Терс түргө өтөт

Үй тапшырма: «Билим Кенчи»

1. 5 кыймыл атооч болгон сөз катышкан сүйлөм түзүү.

2. Алардын ичинен этиштик белгилерин (мамиле, башкаруу) таап, астын сызуу.

Көңүл бурганыңарга рахмат! Жолуңар ачык болсун!