Testunau Cynradd a Datblygiad y Gymraeg | Dafydd ap Gwilym

Pwysigrwydd Testunau Cynradd a Datblygiad y Gymraeg

Dafydd ap Gwilym a Saunders Lewis: O'r Oesoedd Canol i'r Cyfnod Modern

Dafydd ap Gwilym: Ffigwr Canolog

<ul style='padding-left:20px; line-height:1.6;'><li>Un o ffigyrau mwyaf dylanwadol llenyddiaeth Gymraeg.</li><li>Roedd yn byw pan oedd y Gymraeg yn iaith lenyddol gref ond o dan bwysau gan y Saesneg.</li><li>Prawf o feistrolaeth y bardd a bywiogrwydd yr iaith yn y 14eg ganrif.</li></ul>

Y Cyfraniad Llenyddol: Cynghanedd a'r Cywydd

Arloeswr datblygu'r gynghanedd a safoni'r cywydd. Datblygodd fesur y traethodl gan gywreinio'r mesur trwy gynganeddu.

“Trwyddo ef y daeth y gynghanedd yn gelfyddyd gyflawn” — Thomas Parry

Ehangu'r Iaith a Themâu Newydd

Defnyddio geiriau newydd ac ehangu'r geiriadur barddol.

Symud o draddodiad mawl a marwnad i fyd personol, llawn emosiwn a hiwmor.

Natur a Symboliaeth: Mis Mai vs Tachwedd

Mis Mai

"Fis Mai haf, canys mau hoed"<br>Symbol o ryddid, bywiogrwydd ac ieuenctid.

Mis Tachwedd

"...mis dig du A gerydd i bawb garu"<br>Symbol o rwystredigaeth, anobaith a henaint.

Etifeddiaeth a Dylanwad Dafydd

Mae ei waith yn ymddangos mewn mwy o lawysgrifau nag unrhyw fardd arall o'r cyfnod, gan ddangos ei boblogrwydd aruthrol.

“Tad ein hatgof naturiol” — Waldo Williams

Tynged yr Iaith (1962) - Saunders Lewis

Cyflwynwyd ar 13 Chwefror 1962 fel darlith radio. Roedd y Gymraeg yn wynebu argyfwng ac niferoedd siaradwyr yn dirywio.

Rhybuddiodd Saunders Lewis y gallai'r Gymraeg ddiflannu fel iaith fyw. Nod y testun oedd deffro'r bobl i weithredu.

Cyfraniad Cymdeithasol: Gweithredu

Sbarduno sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Symud o drafodaeth ddiwylliannol i ymgyrchu a gweithredu uniongyrchol.

Enghreifftiau: Gwrthod talu trethi (e.e., Eileen a Trefor Beasley) os nad oedd gwasanaeth Cymraeg ar gael.

Pwysigrwydd Ieithyddol a Diwylliannol

Profodd y testun fod y Gymraeg yn iaith addas i drafodaeth wleidyddol ddifrifol, nid dim ond iaith aelwyd.

Tanlinellu na fyddai Cymru yn 'Cymru' heb ei hiaith.

“Os byw y Gymraeg yn yr 21ain ganrif, i chwi y mae’r diolch.” — Owen Owen at Saunders Lewis

Casgliad: Pwer y Testun Cynradd

<b>Dafydd ap Gwilym:</b> Dangos datblygiad y Gymraeg fel iaith soffistigedig ac adlewyrchu diwylliant yr Oesoedd Canol.

<b>Tynged yr Iaith:</b> Dangos sut y gall testun ysgogi newid cymdeithasol a gwleidyddol brys i achub iaith.