Терминдер: Қазақ Тіліндегі Терминологияның Негіздері
Қазақ терминологиясының құрылымы, жасалу жолдары және стандарттау мәселелері туралы білім беретін таныстырылым.
Терминдер: Ғылыми тілдің негізі
Терминологияның маңызы, құрылымы және қолданылу аясы
Термин дегеніміз не?
Термин сөзі латынның «terminus» (шек, шекара) деген сөзінен шыққан. Ол ғылым, техника, өнер немесе өндірістің белгілі бір саласындағы арнайы ұғымды дәл білдіретін сөз немесе сөз тіркесі.
Арнайы ұғымды білдіреді
Дефинициясы (анықтамасы) болады
Терминге қойылатын талаптар
Дәлдік
Ұғымды екіұштылықсыз, нақты жеткізуі тиіс.
Бейтараптық
Эмоционалды бояудан ада, тек ақпараттық сипатта болуы.
Қысқалық
Қолдануға ыңғайлы, жинақы құрылым.
Термин жасау тәсілдерінің үлесі
Қазіргі қазақ тіліндегі терминдердің қалыптасу жолдарының шамамен алынған пайыздық көрсеткіші.
Терминдердің жіктелуі
Жалпы ғылыми
Барлық ғылым салаларына ортақ ұғымдар (мысалы: жүйе, әдіс, процесс).
Салалық арнайы
Тек белгілі бір сала мамандарына түсінікті (мысалы: фонема - лингвистика, интеграл - математика).
Термин және жалпылама сөз
Жалпылама сөз
Көп мағыналы (полисемия)
Эмоционалды бояуы бар
Термин
Бір мағыналы (моносемия)
Бейтарап, ғылыми стиль
Термин жасау жолдары
Лексика-семантикалық
Бұрынғы сөздерге жаңа мағына үстеу арқылы (мыс: ғаламтор - internet).
Морфологиялық
Жұрнақтар жалғау арқылы жаңа сөз тудыру (мыс: мұрағат, кеден).
Синтаксистік
Сөз тіркестері арқылы жасалу (мыс: ұялы телефон, төтенше жағдай).
Терминологиялық стандарттау
Терминологияны біріздендіру мемлекеттік тіл саясатының маңызды бөлшегі болып табылады.
ҚР Үкіметі жанындағы Республикалық терминология комиссиясы
Termincom.kz – бекітілген терминдердің электрондық қоры
Салалық терминологиялық сөздіктер сериясы (30 томдық)
Өзекті мәселелер
Калка мәселесі
Орыс немесе ағылшын сөздерін тікелей аудару салдарынан мағынаның бұрмалануы.
Халықаралық терминдер
Интернационалдық сөздерді қазақшалау мен сол күйінде қалдыру арасындағы талас.
Бірізділік
Бір ұғымның бірнеше баламамен аталуы (жарыспалылық).
Қорытынды
Терминология – ғылым тілінің өзегі. Сапалы жасалған терминдер ұлттық ғылымның дамуына тікелей ықпал етеді және мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтіп, оның бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
- терминология
- қазақ тілі
- лингвистика
- ғылым тілі
- termincom
- филология
- сөздік