Буржуазныя рэформы 70-80-х гг. XIX ст. на Беларусі

Буржуазныя рэформы 70-80-х гг. XIX ст.

Асаблівасці правядзення на тэрыторыі Беларусі

Гістарычны кантэкст

Пасля падаўлення паўстання 1863—1864 гг. палітыка самадзяржаўя на Беларусі набыла выразны русіфікатарскі характар. Гэта паўплывала на тэрміны і змест буржуазных рэформ. Улады не давяралі мясцовай шляхце, таму ўвядзенне земстваў было адкладзена, а іншыя рэформы ўводзіліся з абмежаваннямі.

Асноўныя рэформы перыяду

Сялянская рэформа (пачалася ў 1861 г., але мела працяг у 70-я).

Гарадская рэформа (1875 г. на Беларусі) — стварэнне дум.

Судовая рэформа (1872 г.) — змяненне судаводства.

Ваенная рэформа (1874 г.) — увядзенне ўсеагульнай вайсковай павіннасці.

Школьная і цэнзурная рэформы.

Гарадская рэформа 1875 года

Гарадская рэформа была праведзена ў Беларусі са спазненнем на 5 год (у імперыі — 1870 г.). Яна замяніла саслоўныя магістраты на ўсесаслоўныя органы самакіравання — гарадскія думы і ўправы. Права голасу атрымлівалі плацельшчыкі падаткаў, падзеленыя на тры курыі паводле маёмаснага цэнзу.

Рост насельніцтва Мінска (урбанізацыя)

Буржуазныя рэформы і развіццё капіталізму прывялі да рэзкага росту гарадоў. Мінск ператварыўся ў буйны транспартны і прамысловы вузел. Рост насельніцтва быў абумоўлены прытокам сялян, якія шукалі працу на фабрыках і чыгунцы.

Кіраванне горадам

Старшынёй Думы і яе выканаўчага органа (Управы) быў Гарадскі Галава. Аднак губернатар меў права спыніць любое рашэнне Думы. Асаблівасць Беларусі: удзельная вага яўрэйскага насельніцтва ў гарадах была высокай, але закон 1892 года абмежаваў іх удзел у самакіраванні (не больш за 10% дэпутатаў).

Судовая рэформа (1872 г.)

Рэформа суда пачалася ў Расійскай імперыі ў 1864 г., але ў Беларусі была ўведзена толькі ў 1872 г. і ў значна ўрэзаным выглядзе. Галоўнай асаблівасцю была адсутнасць суда прысяжных (прысяжных засядацеляў). Суддзі не выбіраліся, а прызначаліся Міністэрствам юстыцыі, што забяспечвала палітычны кантроль.

Міравыя суддзі

Інстытут міравых суддзяў, які павінен быў вырашаць дробныя справы, таксама быў трансфармаваны. Калі ў цэнтральнай Расіі іх выбіралі земствы, то ў Беларусі (з-за адсутнасці земстваў) міравыя суддзі прызначаліся ўрадам. Гэта парушала прынцып незалежнасці суда.

Ваенная рэформа 1874 года

Ад рэкруцтва да ўсеагульнай павіннасці

Скарачэнне тэрміну службы

Рэформа замяніла рэкруцкія наборы на ўсесаслоўную воінскую павіннасць. Прызыву падлягалі мужчыны з 21 года. Тэрмін службы скарачаўся да 6 гадоў у страі і 9 у запасе (для флоту — 7 і 3). Для асоб з адукацыяй тэрмін службы мог быць скарочаны да 6 месяцаў.

Значэнне ваеннай рэформы

Ліквідацыя саслоўнай няроўнасці ў справе абароны краіны.

Павышэнне баяздольнасці арміі, стварэнне навучанага рэзерву.

Стымул для развіцця адукацыі (льготы па службе для пісьменных).

Армія стала важным фактарам мадэрнізацыі грамадства.

Рэформы 60-70-х гадоў на Беларусі былі крокам наперад, але крокам, зробленым у кайданах палітычнага недаверу.

Гістарычная ацэнка перыяду

Контррэформы 1880-90-х гг.

Пасля забойства Аляксандра II (1881) пачаўся перыяд рэакцыі. Аляксандр III абмежаваў прынцыпы выбарнасці. Уводзіліся інстытуты земскіх начальнікаў (прызначаліся з дваран), узмацняўся паліцэйскі нагляд. У Беларусі русіфікацыя і абмежаванні для каталікоў і яўрэяў сталі яшчэ больш жорсткімі.

Эканамічныя вынікі

Нягледзячы на палітычныя абмежаванні, рэформы далі штуршок развіццю капіталізму. Інтэнсіўна будаваліся чыгункі (Лібава-Роменская, Маскоўска-Брэсцкая), развівалася дрэваапрацоўка і харчовая прамысловасць. Беларусь інтэгравалася ў агульнарасійскі рынак.

Вывады

Буржуазныя рэформы 70-80-х гг. XIX ст. сталі важным этапам мадэрнізацыі Беларусі. Яны садзейнічалі пераходу ад феадалізму да капіталізму, росту гарадоў і змене сацыяльнай структуры. Аднак, з-за нацыянальнай палітыкі царызму, у Паўночна-Заходнім краі гэтыя пераўтварэнні насілі няпоўны і абмежаваны характар.