Эскирген сөздөр жана неологизмдер: Кыргыз тили 6-класс
Кыргыз тилиндеги эскирген сөздөр (историзм, архаизм) жана жаңы сөздөр (неологизмдер) боюнча окуу куралы. Мисалдар жана тапшырмалар камтылган.
Эскирген сөздөр жана Неологизмдер
Кыргыз тили: 6-класс
Тил – жандуу кубулуш
Тил дайыма өзгөрүп турат. Коомдогу өзгөрүүлөр, жаңы технологиялар жана жашоо образы сөздүк корго таасирин тийгизет. Айрым сөздөр колдонуудан чыгып калса, айрымдары жаңыдан пайда болот.
Сөздүк кордун түрлөрү
Активдүү катмар
Күнүмдүк турмушта дайыма колдонулган жалпы элдик сөздөр (нан, суу, мектеп, китеп).
Пассивдүү катмар
Күнүмдүк кепте сейрек колдонулган, эскирген же жаңы пайда болгон сөздөр.
Эскирген сөздөр
Коомдун өнүгүшү менен колдонуудан чыгып калган сөздөр эскирген сөздөр деп аталат. Алар экиге бөлүнөт:
Историзмдер
Архаизмдер
1. Историзмдер
Бул сөздөр билдирген буюмдар же түшүнүктөр азыркы жашообузда жок. Алар тарыхта калган.
• Хан, вазир (бийлик титулдары) • Соот, айбалта, жаа (курал-жарактар) • Болуш, бий (башкаруу кызматтары)
Историзмдерге мисалдар
Айбалта
Зындан
2. Архаизмдер
Буюм же түшүнүк азыр да бар, бирок анын аты өзгөрүп кеткен. Эски аталыштар архаизм деп аталат.
• Насаат → Кеңеш • Датка → Арыз • Жүз → Бет • Манап → Бай (феодал) • Зирек → Акылдуу, сезимтал
Салштыруу: Айырмасы эмнеде?
Историзмдер
Буюм жок. Азыр колдонулбайт. Синоними жок.
Архаизмдер
Буюм бар. Азыркы тилде жаңы аты бар. Синоними бар.
Бул сөздөр бизге эмне үчүн керек?
1. Тарыхты түшүнүү үчүн.
2. Көркөм адабияттарды окуганда (Мисалы: «Манас» эпосу).
3. Сөз байлыгыбызды өстүрүү үчүн.
Неологизмдер (Жаңы сөздөр)
Жаңы буюмдардын, түшүнүктөрдүн пайда болушу менен тилге кирген жаңы сөздөр – неологизмдер деп аталат.
Неологизмдерге мисалдар
• Смартфон • Интернет • Сайт • Менеджер • Космодром
Неологизмдер кандайча пайда болот?
Илим жана техниканын өнүгүшү (Компьютер, робот).
Маданий байланыштар (Башка тилдерден кирүү).
Жаңы кесиптердин пйда болушу (Блогер, дилер).
Тапшырма №1: Эскирген сөздөрдү тап
Китеп, Айбалта, Мектеп, Соот, Компьютер, Болуш
Жообу: Айбалта, Соот, Болуш
Тапшырма №2: Неологизмдерди тап
Ата, Флешка, Жаа, Сайт, Тоо, Маркетинг
Жообу: Флешка, Сайт, Маркетинг
Жыйынтык
Эскирген сөздөр бизге тарыхыбызды унутпоого жардам берет. Жаңы сөздөр (неологизмдер) замандын талабына жараша тилибизди байытат. Тил – бул дарыя сыяктуу, дайыма алдыга агып турат.
- кыргыз тили
- историзм
- архаизм
- неологизм
- эскирген сөздөр
- жаңы сөздөр
- 6-класс
- сабак